De meeste mensen associëren zorg met veiligheid, compassie en vertrouwen. Juist daarom is het onderwerp narcisten in de zorg zo confronterend. De zorg is bij uitstek een domein waarin mensen zich kwetsbaar opstellen: fysiek, emotioneel en mentaal. Wanneer een zorgverlener die kwetsbaarheid niet beschermt maar misbruikt, kan de schade diep en langdurig zijn.
In de podcast ‘Narcist in een zorgfunctie? Hoe macht leidt tot misbruik’ wordt dit thema uitgebreid besproken. Samen met holistisch coach Tanja van Rij wordt belicht hoe machtsmisbruik in de zorg ontstaat, waarom sommige mensen met narcistische trekken juist voor een zorgberoep kiezen en hoe cliënten zichzelf kunnen beschermen.
Geen videocast meer missen? Abonneer op ons YouTube-kanaal >>
Waarom narcisten kiezen voor de zorg?
Op het eerste gezicht lijkt het tegenstrijdig: waarom zou iemand met weinig empathie kiezen voor een beroep waarin zorg centraal staat? Toch is dit precies wat in de praktijk regelmatig voorkomt. Een narcistische hulpverlener vindt in de zorg een ideale omgeving. Er is sprake van een duidelijke machtsverhouding, afhankelijkheid en een groot vertrouwen vanuit de cliënt. Bovendien levert het beroep maatschappelijke waardering op, wat het narcistische zelfbeeld versterkt.
Onderzoek suggereert dat narcistische trekken binnen bepaalde zorgberoepen vaker voorkomen dan onder de gemiddelde bevolking. Met name functies waarin autoriteit en autonomie groot zijn – zoals bij therapeuten, psychiaters en artsen – blijken aantrekkelijk voor mensen die controle en dominantie nastreven. In zulke situaties kan een narcistische therapeut zijn positie gebruiken om grenzen te overschrijden, zonder dat dit direct wordt herkend.
De schade door narcisten in de zorg
Wat narcisten in de zorg extra gevaarlijk maakt, is de context waarin het misbruik plaatsvindt. Cliënten zijn vaak al getraumatiseerd, ziek of emotioneel uitgeput. Wanneer zij vervolgens te maken krijgen met gaslighting, manipulatie of subtiele vernedering, kan dit leiden tot ernstig wantrouwen, hertraumatisering en verlies van zelfvertrouwen.
Machtsmisbruik uit zich niet altijd openlijk. Het kan gaan om het structureel bagatelliseren van klachten, het ondermijnen van autonomie, het negeren van grenzen of het isoleren van cliënten van hun familie. De podcast benadrukt dat narcisten vaak isoleren: zij zetten familie of mantelzorgers buitenspel omdat die kritische vragen kunnen stellen of als getuigen optreden.
Zorgzaamheid als façade
Een belangrijk thema is zorgzaamheid als masker. Veel slachtoffers geven aan dat de narcistische hulpverlener naar buiten toe uiterst betrokken en professioneel oogt. Dit maakt het voor cliënten moeilijk om hun gevoel serieus te nemen. Twijfel slaat toe: “Ligt het aan mij?” of “Ik zal het wel verkeerd aanvoelen.”
Tanja van Rij beschrijft hoe zij in haar praktijk regelmatig mensen ziet die beschadigd zijn geraakt door zorgverleners die hun machtspositie misbruikten. Niet omdat alle zorgverleners onveilig zijn – integendeel – maar omdat het bestaan van narcistisch gedrag binnen de zorg nog te vaak wordt ontkend of geminimaliseerd.
Het verschil tussen narcistische trekken en pathologie
Het is belangrijk onderscheid te maken tussen gezonde zelfwaardering, narcistische trekken en pathologisch narcisme. Niet elke zelfverzekerde zorgverlener is een narcist. Bij narcisten in de zorg gaat het om een structureel patroon van gebrek aan empathie, controlebehoefte en het systematisch ondermijnen van anderen. In extreme gevallen kan zelfs sprake zijn van narcistisch sadisme, waarbij het lijden van de ander geen bijwerking is, maar onderdeel van de dynamiek.
Wat kun je doen als cliënt?
Wanneer je het gevoel hebt dat er sprake is van machtsmisbruik in de zorg, is het belangrijk dit serieus te nemen. Afhankelijkheid maakt het lastig om direct in te grijpen, maar er zijn wel stappen die kunnen helpen. Het vastleggen van gebeurtenissen, het meenemen van iemand naar gesprekken en het bespreken van twijfels met een vertrouwenspersoon kunnen het verschil maken. Openheid en transparantie zijn cruciaal; juist daar waar narcistisch gedrag floreert, ontbreekt die vaak.
In de podcast wordt benadrukt dat niemand “gek” is omdat iets niet goed voelt. Integendeel: het onderbuikgevoel is vaak het eerste signaal dat er iets niet klopt in de zorgrelatie.
Geen podcast meer missen? Abonneer op ons kanaal op Spotify >>
Liefdevolle zorg is een recht
Het bespreekbaar maken van narcisten in de zorg is geen aanval op de sector, maar een noodzakelijke stap richting veiligheid en bewustwording. De overgrote meerderheid van zorgverleners werkt vanuit integriteit en betrokkenheid. Juist daarom verdient de schaduwzijde aandacht.
Wanneer zorg verandert in controle, is het niet alleen een persoonlijk probleem, maar een maatschappelijk vraagstuk. Liefdevolle zorg is geen gunst, maar een mensenrecht. En waar zorg een wapen wordt, is erkennen de eerste stap naar herstel.
