De meeste mensen associëren zorg met veiligheid, compassie en vertrouwen. Juist daarom is het onderwerp narcisten in de zorg zo confronterend. De zorg is bij uitstek een domein waarin mensen zich kwetsbaar opstellen: fysiek, emotioneel en mentaal. Wanneer een zorgverlener die kwetsbaarheid niet beschermt maar misbruikt, kan de schade diep en langdurig zijn.
In de podcast ‘Narcist in een zorgfunctie? Hoe macht leidt tot misbruik’ wordt dit thema uitgebreid besproken. Samen met holistisch coach Tanja van Rij wordt belicht hoe machtsmisbruik in de zorg ontstaat, waarom sommige mensen met narcistische trekken juist voor een zorgberoep kiezen en hoe cliënten zichzelf kunnen beschermen.
Geen videocast meer missen? Abonneer op ons YouTube-kanaal >>
Waarom narcisten kiezen voor de zorg?
Op het eerste gezicht lijkt het tegenstrijdig: waarom zou iemand met weinig empathie kiezen voor een beroep waarin zorg centraal staat? Toch is dit precies wat in de praktijk regelmatig voorkomt. Een narcistische hulpverlener vindt in de zorg een ideale omgeving. Er is sprake van een duidelijke machtsverhouding, afhankelijkheid en een groot vertrouwen vanuit de cliënt. Bovendien levert het beroep maatschappelijke waardering op, wat het narcistische zelfbeeld versterkt.
Onderzoek suggereert dat narcistische trekken binnen bepaalde zorgberoepen vaker voorkomen dan onder de gemiddelde bevolking. Met name functies waarin autoriteit en autonomie groot zijn – zoals bij therapeuten, psychiaters en artsen – blijken aantrekkelijk voor mensen die controle en dominantie nastreven. In zulke situaties kan een narcistische therapeut zijn positie gebruiken om grenzen te overschrijden, zonder dat dit direct wordt herkend.
De schade door narcisten in de zorg
Wat narcisten in de zorg extra gevaarlijk maakt, is de context waarin het misbruik plaatsvindt. Cliënten zijn vaak al getraumatiseerd, ziek of emotioneel uitgeput. Wanneer zij vervolgens te maken krijgen met gaslighting, manipulatie of subtiele vernedering, kan dit leiden tot ernstig wantrouwen, hertraumatisering en verlies van zelfvertrouwen.
Machtsmisbruik uit zich niet altijd openlijk. Het kan gaan om het structureel bagatelliseren van klachten, het ondermijnen van autonomie, het negeren van grenzen of het isoleren van cliënten van hun familie. De podcast benadrukt dat narcisten vaak isoleren: zij zetten familie of mantelzorgers buitenspel omdat die kritische vragen kunnen stellen of als getuigen optreden.
Zorgzaamheid als façade
Een belangrijk thema is zorgzaamheid als masker. Veel slachtoffers geven aan dat de narcistische hulpverlener naar buiten toe uiterst betrokken en professioneel oogt. Dit maakt het voor cliënten moeilijk om hun gevoel serieus te nemen. Twijfel slaat toe: “Ligt het aan mij?” of “Ik zal het wel verkeerd aanvoelen.”
Tanja van Rij beschrijft hoe zij in haar praktijk regelmatig mensen ziet die beschadigd zijn geraakt door zorgverleners die hun machtspositie misbruikten. Niet omdat alle zorgverleners onveilig zijn – integendeel – maar omdat het bestaan van narcistisch gedrag binnen de zorg nog te vaak wordt ontkend of geminimaliseerd.
Het verschil tussen narcistische trekken en pathologie
Het is belangrijk onderscheid te maken tussen gezonde zelfwaardering, narcistische trekken en pathologisch narcisme. Niet elke zelfverzekerde zorgverlener is een narcist. Bij narcisten in de zorg gaat het om een structureel patroon van gebrek aan empathie, controlebehoefte en het systematisch ondermijnen van anderen. In extreme gevallen kan zelfs sprake zijn van narcistisch sadisme, waarbij het lijden van de ander geen bijwerking is, maar onderdeel van de dynamiek.
Wat kun je doen als cliënt?
Wanneer je het gevoel hebt dat er sprake is van machtsmisbruik in de zorg, is het belangrijk dit serieus te nemen. Afhankelijkheid maakt het lastig om direct in te grijpen, maar er zijn wel stappen die kunnen helpen. Het vastleggen van gebeurtenissen, het meenemen van iemand naar gesprekken en het bespreken van twijfels met een vertrouwenspersoon kunnen het verschil maken. Openheid en transparantie zijn cruciaal; juist daar waar narcistisch gedrag floreert, ontbreekt die vaak.
In de podcast wordt benadrukt dat niemand “gek” is omdat iets niet goed voelt. Integendeel: het onderbuikgevoel is vaak het eerste signaal dat er iets niet klopt in de zorgrelatie.
Geen podcast meer missen? Abonneer op ons kanaal op Spotify >>
Liefdevolle zorg is een recht
Het bespreekbaar maken van narcisten in de zorg is geen aanval op de sector, maar een noodzakelijke stap richting veiligheid en bewustwording. De overgrote meerderheid van zorgverleners werkt vanuit integriteit en betrokkenheid. Juist daarom verdient de schaduwzijde aandacht.
Wanneer zorg verandert in controle, is het niet alleen een persoonlijk probleem, maar een maatschappelijk vraagstuk. Liefdevolle zorg is geen gunst, maar een mensenrecht. En waar zorg een wapen wordt, is erkennen de eerste stap naar herstel.
Het klopt dat sommige zorg-functies een extra aantrekkingskracht hebben op narcisten/psychopaten. Ik heb 4 jaar een relatie gehad met een top! chirurg, prof dr. en hoofd vd afdeling. Allerlei prijzen gewonnen binnen zijn vakgebied. Door zijn meedogenloze manier van handelen, niet tegengehouden door angst kon hij in deze positie komen en in staat zeer moeilijke operaties te verrichten en zware beslissingen te nemen. Als arts zeer vriendelijk en hartelijk naar de patiënt. Hij kreeg vele cadeautjes van die patiënten, want hij was de reddende engel. En dat is ook waar.
Maar thuis was hij met enige regelmaat een monster. Een monster met sadistische trekken en psychisch vampirisme, afgewisseld met charme en gastvrijheid. Een arts die niet accepteert dat zijn eigen partner een dagje zoek is en dus een hulpvraag heeft. Want dan gaat de aandacht naar een ander. Ook op zijn afdeling is hij erg autoritair en zijn er vele stafleden bang voor hem. Artsen in opleiding zijn erg afhankelijk van hem.
Ik kan nog altijd niet begrijpen dat zo een koude wrede van man op zo’n hoge positie in een ziekenhuis zijn gang kan gaan. Echt een top chirurg, maar onmenselijk buiten de operatie kamer.
Het schijnt een heel veel voorkomend probleem te zijn.
Dank je wel dat je dit deelt.
Wat je beschrijft, is voor veel mensen moeilijk te begrijpen omdat iemand naar buiten toe zo anders kan overkomen dan in een persoonlijke relatie.
Dat contrast maakt het vaak extra verwarrend en zwaar om mee om te gaan.
Er zijn ook huisartsen die zich superieur opstellen en je behandelen als een ziekte en op je neer kijken en praten denigrerend over je en gaan over je grenzen heen en dan zeggen ze dat he het zelf zo ver hebt laten komen en omstanders geven je ook nog de schuld. Ze behandelen je als mindere als inferieur en hebt geen inspraak en zeggenschap. Het is my way or the highway en er is geen tussenweg. Je reputatie raakt aangetast door ziektebeelden waar mee zij je aan de schandpaal nagelen bij anderen en specialisten en het publiek. Zo iemand is ziek en hoort thuis in een kliniek of gevang. Ze deden alleen maar dure inkopen met luxe en hadden oppervlakkige kennis en maar doorverwijzen lichtvaardig zonder onderbouwing en inhoud. Het beinvloed je gedachten wereld en doen en laten en men was niet objectief en neutraal en was vooringenomen en bevooroordeeld, Men behandelde je als een stoornis en telkens overvloedig doorverwijzen en afzonderlijk een diagnose stellen en steeds heropname. Zo iemand moesten ze ophalen met een ziekenwagen en mijn vertrouwen is ernsitg geschaad en ook in de hulpverlening met machtsmisbruik en het verbagatalliseren en minimaliseren en bespotten en namecalling en attract and attack en stilte behandeling en ontkennen alles wat waar en misdaan is en zeg je dat dan kreeg je ontkenning en een trap na en een veeg uit de pan of een rage en het was alsof je op eieren liep. Het is pure mishandeling wat ik heb gekregen . Ik heb ook nog ziekenfonds betaald voor een asociale huisarts zonder moreel kompas en respect dan je alleen maar zien als zieke ziekte stoornis. Het was gewoon een ploert en de homeopaat waar ik ooit naar toe ging zei dat het een klootzak was en vroeg me af waarom ik niet eerder weggegaan was. Het was alleen somatiek zonder psychologie en op sociaal maatschappelijk vlak hebben ze steken laten vallen. Men stelde plat een diagnose en was oppervlakkig en zonder communicatie en men gaf informatie door zoals medische informatie van familie en het was regelrecht machtsmisbruik en ontkenden alles en men heeft bewijzen uitgewist en ontkent alles en loog en beledigde alleen maar en kon niks en alleen maar arrogantie. Het was alsof de mens alleen maar een lichaam was en had geen respect en ook familiebanden werden niet betrokken en in andere praktijken hadden ze wel eens geboortekaartjes van clienten patienten en hadden daar wel een band mee maar daar niet en alles was koud en doods. Ze hebben je kwetsbaarheid alleen maar misbruikt en ook het vertrouwen is geschaad. Het waren gewetenloze artsen die geld en status macht voor op stelden. Rust kreeg je niet. Het leek de duivel wel. Hobbies en liefhebberijen zijn afgenomen en zou zeggen blijf met je poten van mensen af en je zou meteen opgehaald moeten worden met de ziekenwagen om je nooit meer aan mensen te wagen. Altijd vuil en grensoverschrijdend en men nam je niet serieus. Het zijn ongecorrigeerde uitwassen die kwetsbaarheden misbruiken om er zelf beter van te worden en overschrijden grenzen en het heeft voor hun toch geen gevolgen want het zijn toch maar weerloze mensen. Ze genieten toch alleen maar van het lijden van anderen.