Niet alleen narcisten vertonen narcistisch gedrag. Ook bij iemand die onveilig gehecht is, kan dit gedrag ontstaan als een vorm van zelfbescherming. Er ontstaat dan een complexe dynamiek vol tegenstrijdigheden die voor beide partners beschadigend is en uiteindelijk onhoudbaar wordt.
Een partner met narcistisch gedrag loslaten
Veel mensen die een relatie met een partner met sterk narcistisch gedrag hebben of hebben gehad, herkennen dezelfde verwarring: waarom lukt het me toch niet om los te laten?
Van de buitenkant lijkt het zo eenvoudig. Maar van binnen woedt er een enorme tweestrijd.
Je voelt dat er iets in de relatie niet klopt. Je merkt dat je steeds op eieren loopt. Dat de dynamiek tussen jullie telkens weer voor verwarring zorgt. Er zijn diverse momenten geweest waarop je gekwetst bent geraakt. En toch lukt het je niet om duidelijk te benoemen wat er dan precies tussen jullie gebeurt, of om daadwerkelijk afstand van je partner te nemen.
Eigenlijk snap je jezelf inmiddels ook niet meer. Waarom blijf je gesprekken, gebeurtenissen en gedrag analyseren? Waarom blijf je hopen dat het tussen jullie ooit weer goed en normaal wordt? Waarom ga je niet gewoon weg?
Ook de mensen om je heen begrijpen je niet meer als je ze vertelt over het zoveelste voorval. Ze vragen je waarom je in vredesnaam bij iemand zou willen blijven die steeds opnieuw onrust veroorzaakt of je pijn doet.
“Doe toch niet zo moeilijk, kies gewoon voor jezelf”, zeggen ze. “Geen hand vol, maar een land vol!” Alsof dat zo eenvoudig is. Maar zij hebben toch niet gevoeld wat jij hebt gevoeld…
Als liefde, hoop en verwarring door elkaar gaan lopen
Wat je omgeving niet ziet, is dat de relatie niet alleen uit verwarring en gedoe bestaat. Zij horen vooral over de momenten waarop het misging, maar die momenten vormen slechts een deel van het verhaal. Een relatie die voelt als thuiskomen, begint niet met pijn. Sterker nog, in die fase is narcistisch gedrag nog helemaal niet zichtbaar.
Het begin van de relatie voelt vaak als het vinden van je soulmate: alsof je eindelijk iemand gevonden hebt die je écht ziet en begrijpt. Je kunt bijna euforisch worden van de momenten van verbinding en van het gevoel bij elkaar te horen. Juist deze momenten hebben een diepe emotionele impact, omdat ze echt en oprecht aanvoelen.
Wanneer je langer samen bent en de verliefdheid overgaat in houden van, neemt de emotionele verbondenheid toe. Omdat je steeds meer voor elkaar gaat betekenen, kunnen onbewuste hechtingsstrategieën worden geactiveerd. Dergelijke patronen zijn ontstaan door ervaringen in de vroege jeugd en beïnvloeden grotendeels hoe iemand omgaat met relaties, intimiteit en het ervaren van emotionele veiligheid.
Bij een veilige hechting draagt een diepere verbinding bij aan meer vertrouwen, openheid en de mogelijkheid om samen moeilijke momenten te bespreken. Bij een onveilige hechting kan juist de toenemende verbondenheid oude angsten zoals afwijzing en verlating triggeren, maar ook het gevoel van ‘niet goed genoeg zijn’.
Hechting bij een partner met narcistisch gedrag
Er ontstaat dan een pijnlijke tegenstelling: iemand verlangt naar liefde en verbinding, maar juist de liefde die wordt ontvangen kan gevoelens oproepen waartegen hij of zij zichzelf probeert te beschermen. Het gedrag dat daaruit voortkomt, kan uiteindelijk de relatie – die eigenlijk zo gewenst is – beschadigen.
Narcistisch gedrag is dan een reflexreactie om zichzelf te beschermen tegen gevoelens die als bedreigend worden ervaren. Er vormt zich als het ware een filter in de waarneming, waardoor de werkelijkheid anders wordt geïnterpreteerd. Hierdoor kan de partner steeds meer worden ervaren als de veroorzaker van deze intense en moeilijk te verdragen gevoelens.
De emotionele afstemming tussen partners raakt hierdoor verstoord, omdat gebeurtenissen en woorden niet meer zozeer worden geduid op basis van wat er werkelijk gebeurt, maar vooral vanuit oude angsten en overtuigingen.
De paradox: de gewenste nabijheid kan de grootste trigger zijn
Wanneer deze patronen eenmaal actief zijn geworden, kunnen ze zich steeds opnieuw herhalen. Je krijgt dan regelmatig te maken met gedrag dat verwarrend of kwetsend is en bij jou twijfel, onzekerheid of pijn veroorzaakt. Dit gebeurt meestal niet dagelijks; het wispelturige gedrag wordt afgewisseld met langere periodes van liefdesverklaringen, beloftes tot verbetering en nieuwe toekomstdromen.
In eerste instantie word je overvallen door een uitspraak, verwijt of beschuldiging die voor jouw gevoel onterecht is en volledig uit de lucht komt vallen. Maar omdat je weet dat onenigheid in iedere relatie voorkomt, zie je niet dat er misschien iets fundamenteels aan de hand is.
Je gaat ervan uit dat, als je goed genoeg uitlegt wat het gedrag met jou doet, je partner zal reflecteren: inzien dat hij jou pijn doet, bereid is daar iets aan te doen en zijn gedrag structureel te veranderen. Je legt het voorval vervolgens naast je neer, omdat je ervan uitgaat dat jullie allebei waarde aan de relatie hechten en dat het beter zal worden.
Waarom je het loslaten blijft uitstellen
Wanneer dit soort situaties zich vaker herhalen, raak je steeds meer gericht op het herstellen van de verbinding in plaats van op de impact die het gedrag op jou heeft. Gaandeweg raak je gefrustreerd en begrijp je niet waarom je niet tot je partner lijkt te kunnen doordringen.
Je raakt steeds meer gefocust op het vinden van een verklaring voor het onbegrip dat tussen jullie lijkt te bestaan, waardoor je de rode vlaggen en je eigen intuïtie of grenzen onbewust negeert. Gedreven door de herinnering aan de verbondenheid van het begin van de relatie en de hoop van ‘hoe het zou kunnen zijn’, komt het niet in je op om weg te gaan. Want je wilt er niet aan denken om alleen opnieuw te moeten beginnen.
En precies dát maakt loslaten zo moeilijk. Want loslaten betekent dat je wél afscheid neemt van de persoon van wie je houdt, van het gevoel belangrijk te zijn voor iemand én van het toekomstbeeld dat je samen voor ogen had. Van het leven, de plannen en de mogelijkheden die daarbij hoorden. En dat zijn dingen waar je niet zomaar afscheid van neemt.
De kracht van verbinding
Wat je doet, is dus heel logisch en menselijk: je probeert de relatie met iemand om wie je geeft te behouden. Mensen zijn van nature gericht op verbondenheid. We willen ons gezien, gehoord en geliefd voelen, ergens bijhoren en ons veilig voelen bij een ander. Dat geeft een gevoel van rust, geborgenheid en het besef dat we er niet alleen voor staan. Juist daarom is het zo moeilijk om afstand te nemen van iemand met wie je een diepe verbinding hebt gevoeld.
Bij het kiezen van een partner kijken we in de regel niet alleen naar bewuste, rationele aspecten. Natuurlijk zijn waarden, betrouwbaarheid en karakter belangrijk, maar op een dieper niveau zoeken we vooral naar een gevoel: voel ik mij geliefd? Voel ik mij veilig? Kan ik mezelf zijn bij deze persoon en ervaar ik dat we samen een solide basis vormen?
Als je in je vroege jaren hebt meegekregen dat liefde, aandacht of emotionele veiligheid niet altijd vanzelfsprekend zijn, kan dat invloed hebben op hoe je reageert binnen relaties. Deze oude hechtingspatronen kunnen ervoor zorgen dat je niet zomaar kiest voor loslaten. Je systeem is namelijk niet alleen gericht op bescherming tegen pijn. Het is óók gericht op het herstellen van verbinding.
Dat maakt duidelijk waarom je blijft zoeken naar verklaringen, betekenis en begrip. Waarom je gesprekken blijft aangaan, kansen blijft geven en blijft hopen dat je partner gaat begrijpen wat het gedrag met jou doet. Niet omdat je geen grenzen hebt of niet sterk genoeg bent, maar omdat verbinding voor jou zo fundamenteel is.
Mijn eigen zoektocht naar antwoorden
Ook ik heb lang geprobeerd te begrijpen hoe een relatie die zo gelijkgestemd begon, uiteindelijk zo kon ontsporen. Ook ik kende de liefde, de mooie momenten en het gevoel dat je samen iets bijzonders hebt gevonden. Maar ik kende ook de verwarring, de gekwetstheid en het steeds opnieuw proberen om elkaar weer te vinden.
Na het definitieve einde van de relatie was de vraag die mij het meest bezighield:
Hoe kan iemand die zegt ongelooflijk veel van je te houden, tegelijkertijd gedrag laten zien dat jou diep beschadigt en vervolgens niet veranderen?
Ik onderzocht niet alleen wat er precies gebeurde, maar vooral ook waarom het gebeurde. Waardoor waren bepaalde patronen ontstaan en waarom bleven ze terugkomen? Waarom was het zo moeilijk om elkaar echt te begrijpen? En waarom bleef ik zolang geloven in zijn potentieel en hopen op verbetering?
Daarbij heb ik niet alleen gekeken naar het gedrag van mijn partner om te begrijpen waarom hij deed wat hij deed. Ik ontdekte dat er ook een belangrijke sleutel lag in het begrijpen van mezelf. Wat maakte dat ik bleef hopen? Welke oude overtuigingen werden bij mij geraakt? Waar komt mijn behoefte om eindeloos te blijven vechten voor herstel vandaan?
Loslaten begint bij jezelf
Een van de belangrijkste inzichten die ik heb opgedaan, is dat je steeds meer voor jezelf gaat kiezen naarmate je weer steviger in je eigen basis komt te staan en meer inzicht krijgt in de dynamiek van de relatie. Je leert steeds beter herkennen wat jouw aandeel is en wat bij de ander hoort. Daardoor ontstaat er meer ruimte om weer keuzes te maken vanuit zelfrespect en eigenwaarde, in plaats van vanuit vertwijfeling, hoop of de behoefte om de verbinding koste wat kost te herstellen. Want inzien waar gedrag vandaan komt, is niet hetzelfde als het accepteren van gedrag dat jou beschadigt.
Jij bent niet verantwoordelijk voor het veranderen van je partner. En jij had niet nog harder moeten proberen, liever moeten zijn of beter moeten uitleggen wat je voelde, bedoelde of nodig had, om begrip of erkenning van de ander te krijgen. Je gaat steeds meer inzien dat de ander zelf verantwoordelijkheid moet nemen voor zijn of haar gedrag.
Iemand kan worstelen met diepgewortelde patronen, maar uiteindelijk is het aan die persoon zelf om daar eerlijk naar te kijken, daar echt iets aan te willen doen en verandering te bewerkstelligen. Geloof, hoop en liefde kunnen veel dragen, maar ze kunnen geen bereidheid tot zelfreflectie bij de ander creëren.
Wanneer je beseft dat jij de ander niet kunt veranderen, hoeveel tijd, moeite of energie je ook geeft, ontstaat er ruimte om los te laten. Uiteindelijk gaat loslaten niet over het wissen van herinneringen, maar over het weer terugkomen bij jezelf. En zelfs dan blijft loslaten moeilijk, maar wordt het wél beter mogelijk.
Jij Bent Mijn Blij
Michelle J. de Wildt (pseudoniem) is auteur van JBMB – Jij Bent Mijn Blij. Het boek beschrijft het waargebeurde verhaal van een intense liefde die langzaam veranderde in een toxische relatie en de uiteindelijke zoektocht naar herstel. Een verhaal over liefde, narcistische patronen, hechtingsproblematiek en de impact van gedrag dat een relatie emotioneel onveilig kan maken.
Het boek is verkrijgbaar bij bol.com en Amazon.
